Levenstestament

Uw notaris aan huis

LEVENSTESTAMENT

Wat is een levenstestament?

Een groot misverstand over het levenstestament is dat het een bijzondere vorm van een testament is. Niets is minder waar. Een levenstestament is niets anders dan een volmacht tijdens leven waarin je iemand twee soorten volmachten kunt geven. Met de ene volmacht machtig je iemand om je medische en persoonlijke zaken te behartigen, bijvoorbeeld als je een ingrijpende operatie moet ondergaan.
Met de andere volmacht geef je iemand anders (of meerdere mensen) een machtiging om je financiële zaken te regelen, bijvoorbeeld het beheren van je bankrekening of de verkoop van je woning.

Wanneer is een levenstestament van belang?

Op een bepaald moment in je leven kun je op een punt komen, dat je niet meer voor je zelf kunt zorgen, bijvoorbeeld door dementie, ziekte of een ongeluk. Als zo’n situatie zich voordoet en je niks hebt geregeld dan zit er vaak niets anders op dan de rechter een curator, bewindvoerder of mentor te laten benoemen. Zo’n procedure is niet alleen een stressvol en emotioneel gebeuren.
Een vervelend bijeffect is ook dat een curator elke euro die hij/zij voor en namens je uitgeeft moet verantwoorden aan de rechter. Op zichzelf natuurlijk een goede zaak, maar wel belastend en moeilijk te verteren als je 40 jaar met elkaar bent getrouwd. Moet bijvoorbeeld het huis verkocht worden, dan zal de rechter daar toestemming voor moeten geven en zal hij erop staan dat een taxatierapport wordt opgemaakt, om te voorkomen dat het huis te goedkoop wordt verkocht.

Veel mensen weten wat ze willen (en niet willen!) als ze door ziekte of anderszins niet meer in staat zijn hun eigen zaken te regelen, maar leggen dit niet vast. Sinds 2010 bestaat de mogelijkheid een levenstestament op te stellen bij de notaris. Daarin kun je een aantal zaken vastleggen als er tijdens leven iets (naars) met je gebeurt.

Wat kan ik in een levenstestament vastleggen?

In een levenstestament legt je vast wie je belangen behartigt, als je dit zelf niet meer kunt.
Je geeft deze zogenaamde “executeur tijdens leven” een notariële volmacht om aan de hand van de in het levenstestament opgenomen leidraad ervoor te zorgen dat de zaken zoveel mogelijk verlopen conform je eigen wensen.

Onderdeel van je levenstestament zijn wensen ten aanzien van je vermogen, je woonhuis, inboedel, sieraden et cetera.
Je kunt daarbij aanwijzingen geven over de verkoop van je woonhuis, welke meubels weg kunnen en welke meegaan naar een eventueel nieuwe woning.
Ook wensen ten aanzien van de financiën kunnen kenbaar worden gemaakt.
Als je gewend was om schenkingen te doen, kun je bijvoorbeeld verzoeken deze schenkingen voort te (laten) zetten.
Dat laatste kan heel belangrijk zijn nu in 2013 de WlZ (Wet langdurige Zorg) regels zodanig zijn gewijzigd, dat mensen bij opname in een verzorgingsinstelling gedwongen worden om hun eigen vermogen “op te eten”. Met het tijdig wegschenken van je vermogen kan dit worden voorkomen.

Maar ook kun je denken aan meer persoonlijke zaken als wie medische beslissingen mag nemen als je zelf je wil niet meer kunt bepalen en wie je dan machtigt om beslissingen te nemen in overleg met de (huis-)arts als er een euthanasievraagstuk aan de orde komt.
En ook belangrijk in voorkomende gevallen: wie zorgt er voor mijn huisdieren?

Wanneer gaat de volmacht in?

Dat bepaal je helemaal zelf.

In veel levenstestamenten wordt opgenomen dat deze pas in werking treedt als een arts verklaart dat de volmachtgever wilsonbekwaam is. Voordeel daarvan is dat de volmacht pas kan worden gebruikt als dat echt nodig is en tussendoor ook niet kan worden misbruikt. Groot nadeel is echter dat veel artsen zeer terughoudend zijn in het afgeven van een verklaring dat iemand wilsonbekwaam is. Als je dat probleem wilt voorkomen kun je de volmacht beter direct laten ingaan, zodat je niet afhankelijk bent van het oordeel van de arts.
Ook kun je kiezen voor een tussenoplossing. De volmacht mag bijvoorbeeld direct worden gebruikt door je partner maar niet door bijvoorbeeld je kinderen (die dan wel afhankelijk zijn van het oordeel van een arts)

Rolverdeling bij meerdere gevolmachtigden.

Als je in je levenstestament zowel een financiële als een medische volmacht opneemt kan het soms raadzaam zijn om deze volmachten niet aan één en dezelfde persoon te geven. In het levenstestament kun je dan heel specifiek beschrijven welke gevolmachtigde in verschillende situaties mag handelen. Daarnaast is het zo dat als je meer gevolmachtigden hebt aangewezen je in het levenstestament kunt opnemen dat de gevolmachtigde elkaar een zogenaamde ondervolmacht kunnen geven als bijvoorbeeld één van de gevolmachtigden zelf ziek is of in het buitenland verblijft.
Voordeel van een dergelijke constructie is dat de gevolmachtigde die een ondervolmacht heeft gegeven deze volmacht altijd weer kan intrekken als deze het niet eens is met het handelen of nalaten van de andere gevolmachtigde(n).

Verantwoording afleggen aan anderen.

Het is zeer wenselijk dat de gevolmachtigde rekening en verantwoording aflegt over de dingen die zijn gedaan voor de volmachtgever. Zo kan de gevolmachtigde laten zien dat deze rekening heeft gehouden met de wensen van de volmachtgever en wordt de gevolmachtigde beschermd tegen verwijten van bijvoorbeeld de erfgenamen van de volmachtgever.
Om die mogelijke verwijten te voorkomen kun je als volmachtgever ieder jaar de gevolmachtigde “kwijting en decharge” geven voor de dingen die de gevolmachtigde in dat jaar heeft gedaan.
Ook kun je in het levenstestament opnemen dat voor bepaalde transacties (bijvoorbeeld tot een bedrag van € 250,–) geen verantwoording hoeft te worden afgelegd.

Toezichthouder.

Als je wil voorkomen dat de volmacht door de gemachtigde wordt misbruikt kun je ook een toezichthouder benoemen. Deze controleert dan de gemachtigde als je daar (door bijvoorbeeld dementie) niet toe in staat bent. In het levenstestament kun je dan specifiek opnemen dat de toezichthouder toestemming moet geven voor bepaalde transacties, zoals de verkoop van het woonhuis of de verkoop van aandelen.

Rol van de huisarts.

Een notaris is geen medicus en zal geneigd zijn om een medische volmacht in algemene (juridische) bewoordingen op te stellen.
Het is echter verstandig om zo’n medische verklaring zo concreet mogelijk in te richten zodat duidelijk is wat je als patiënt wil.
Het advies is dan ook om samen met de huisarts (of de behandelaar) een wilsverklaring op te stellen. Problemen als gevolg van onduidelijke verklaringen kunnen hierdoor mogelijk worden vermeden. Duidelijk moet zijn wat je wensen zijn als patiënt en wat de mogelijkheden zijn van de arts, zodat de kans op een verkeerde interpretatie minimaal is.

Euthanasie/palliatieve sedatie/dementie.

Het is niet verplicht of noodzakelijk om je euthanasiewens in een levenstestament vast te laten leggen. Je kunt bijvoorbeeld ook samen met je huisarts een euthanasieverklaring opstellen.
Toch is het raadzaam om je euthanasiewens in je levenstestament te laten opnemen. Niet alleen heb je dan alles (financieel en medisch) in één document opgenomen, ook staat onomstotelijk vast wanneer de verklaring is opgesteld en dat deze van jou afkomstig is.
Dat neemt niet weg dat het uiterst belangrijk is dat je de huisarts en/of medisch specialist in persoonlijke gesprekken op de hoogte houdt van je wensen. Laat je na om dat periodiek (om de twee of drie jaar) te doen dan loop je het risico dat een arts een oude euthanasieverklaring naast zich neerlegt.

Vind je actieve euthanasie te ver gaan dan kun je ook kiezen voor palliatieve sedatie (ook wel passieve euthanasie genoemd). Strikt genomen hoef je de wens tot palliatieve sedatie niet op te nemen in een levenstestament, maar door het op te nemen kun je wel aangeven dat en onder welke voorwaarden je openstaat voor palliatieve sedatie.
Palliatieve sedatie is het toedienen van (extra) morfine, vaak gecombineerd met het toedienen van een slaapmiddel (dormicum).

Dementie en euthanasie verhouden zich heel moeizaam met elkaar. Bij lichamelijke aandoeningen zijn de omstandigheden vaak vrij duidelijk, maar bij dementie of psychiatrische klachten ligt het vaak een stuk ingewikkelder.
Toch kun je bij dementie je kansen op euthanasie vergroten door periodiek met de huisarts of SCEN arts (=keuringsarts bij euthanasiewens) een gesprek aan te gaan over euthanasiewens. Laat je dit na dat slinken je kansen op euthanasie behoorlijk, omdat artsen meer waarde hechten aan wat je verklaart als je zwaar dement bent ten opzichte van de verklaring die je aflegde toen je nog niet dement was.

Wat is het verschil met een gewoon testament?

Het gewone testament en het levenstestament horen bij elkaar en vullen elkaar aan.
Een levenstestament werkt echter tijdens uw leven.
In deze akte geef je aan wat voor belangrijk voor je is, voor het geval je je wil om welke reden dan ook niet meer zelf kunt bepalen.
Een testament heeft pas werking na overlijden. In zo’n testament leg je vast wie je erfgenamen zijn en wie eventueel tot executeur wordt benoemd bij overlijden.

Moet ik mijn uitvaart ook vastleggen in een (levens-) testament?

Ook je wensen ten aanzien van je uitvaart maken deel uit van het (levens-) testament.
In het testament wordt vastgelegd wie de uitvaart gaat regelen. In het levenstestament leg je vast wat je specifieke wensen zijn. Het is raadzaam om deze wensen ook vast te leggen bij de uitvaartondernemer, zodat hiernaar kan worden verwezen in het (levens-) testament.
Wil je dan iets veranderen, dan kan dit met de uitvaartondernemer worden geregeld zonder tussenkomst van de notaris.

Voor wie is een levenstestament van belang?

Voor iedereen die voor je zorgt is het van belang om te weten wat je wensen zijn. Dit geldt niet alleen voor je partner, kinderen en naaste familie, maar ook voor je huisarts en andere zorghulpverleners.